El secretu los horros (Les otres Asturies - 1)

Cuanto más miramos, menos vemos y cuanto más sabemos, más mos queda por saber. Dixéralo bien Sócrates. Pa entender la realidá vamos caminando hacia lo desconocío dende lo único que conocemos y, a veces, pa entender dalgo nuevo que nun encaxa nel nuestru universu, hemos camudar tola cadarma del conocimientu anterior. Sicasí, dacuando la galmiada a dar ye demasiao grande y el vacíu a salvar demasiao fondu. Énte eses nueves verdaes el nuestru organismu enteru paez que queda al debalu. Ensin xacíu. Nun hai manera d'entender la nueva realidá.

L'enfrentase a la historia tapecida d'Asturies ye garantía de tener esa sensación nel bandullu cada poco. Engañáronnos.

Esta selmana foi una semeya na portada de Les Noticies (númberu 624) la que remaneció esi esmolecimientu nel mio coral: un preciosu horru del país, atecháu con teyes de llosa prieto, nuna pumarada con una güerta con berces bien curioses delantre. "Cangas" -pensé-. Equivoquéme. Erfelek, Sinop, El Ponto, Mar Prietu, Turquía.

Les semeyes del artículu -perbonu- de Paul de Zardaín nel interior del periódicu son aínda más esmolecedores. Horros de tipoloxía asturiana perfechos, con pilpayos, pegoyos y mueles. Subidoria, lliños, trabes y teyes. Una panerona en Kizilcaelma (Erfelek) que bien pudiera tar guardando la torre de Sotu d'Ayer -torre tapecida no histórico, escaecía no cultural y valtiada no político-. Xates roxes en praos d'un oriente que nun ye'l de nueso, al pie d'un Sueve que nun tien Pienzu. La visión de les riestres de panoyes marielles nes colondres ye irreal, ablucante, cuasi peligrosa. Nel solhorru, carros del país. La entruga qu'esmolez daveres al velos ye: ¿de qué país?

Nun ye que nun lo lleéramos enantes, que nun supiéramos d'esti fechu etnolóxicu, pero'l velo rescamplar asina escabalga les trabes mentales onde fitemos la perceición de la nuestra realidá y identidá histórica. Tampoco nun ye la primer vez qu'un horru mos la esgoncia. Yá quedemos bien estelaos al ver unu a dos agües, calcáu a la tipoloxía de los del desfiladeru los Beyos, llantáu nun fiordu noruegu.

Da-y esplicación a esta realidá ye abegoso. Per un llau, tal razonamientu xeomórficu: en llugares con climes asemeyaos, surden modos de vida y soluciones asemeyaes. Poro, ellí onde reina l'orbayu, onde'l suelu ta llentu y onde hai aguarones surden soluciones arquiteutóniques afayadices. Con too y con ello, ye difícil esplicar dende esti fechu que la solución al mesmu problema garre talamente'l mesmu camín, y qu'esi camín seya'l del pegoyu, el pilpayu y la muela. Al contrario, lo normal na evolución histórica de los pueblos non comunicaos ye qu'atopen soluciones afayadices, sí, pero estremaes no estético y no téunico. La semeyanza -diríemos, la identidá- ente los rasgos culturales y etnolóxicos qu'atopamos nesti casu paez negar la casualidá como razón y adicar pa otra más fondera: la so antiguedá.

Les xentes d'Erfelek llegaron a esa fastera del Mar Prietu (per onde pasaron tolos pueblos d'Asia y Europa) hai poco, nel sieglu XIX, dende Xorxa, y nos sos paxos enllenos de castañes yá trayíen esta cultura. D'otra miente, ye fácil que les raíces del horru escandinavu seyan tán vieyes como les del asturianu, que vien colos pueblos qu'aposaron nes tierres d'esta fastera del arcu atlánticu y que fixeron los castros yá na Edá del Fierro (VI a.C.).

Cuido que la migración ye'l trucu d'esti misteriu. Nun paez mui lóxico'l falar de migraciones "modernes" (post-ástures, medievales, etc.) dende Asturies hacia Europa -hai quien tien esta hipótesis- sinón más bien dir al orixe mesmu de les poblaciones qu'equí desendolcaren esa cultura. De fechu, l'orixe ye migratoriu y axunta a estos territorios anguaño tan estremaos: dende'l megalíticu, a Asturies llegaron xentes nes mesmes foles migratories sucesives de pueblos indo-europeos que marcharon de zones anguaño ente'l Mar Prietu y el Mar Caspiu, el Cáucasu y centro-asia. Les migraciones principales fueron dos: una nel megalíticu (que mos dexó los vieyos dólmenes y túmulos en tol arcu atlánticu) y otra nel primer terciu del primer mileniu a.C., de la que surdieron los castros, los celtes y los ástures. Estes migraciones poblaron la Europa atlántico entero y la identidá cultural -y hasta xenética, ver Haplogrupu R1b- d'eses faces rescampla aínda güei. Nun seríen les últimes migracionones n'aparar equí, nin muncho menos.

Podríemos tar, entós, delantre la prueba vivo d'una cultura pervieya que, dixebrada dende l'entamu, aguantó y evolucionó arrequexada ellí onde'l tiempu -históricu y climáticu- la dexo medrar. Hermanos que, de tantu tiempu ensin vese, yá nun s'alcuerden de los sos nomes, de les sos cares nin de quién son.

Nun vos estrañe. Esi escaezu tenémoslu muncho más cerca que'l Mar Prietu o Noruega. Ta dientro mesmo de munchos de nós. Dalgunos sienten el mesmu vacíu cuando paren nun chigre d'un sitiu nomáu Miranda y una chigrera-yos diz: "¿qué quies, fíu?" -anécdota verídica que sentí a un conocíu-, o al descubrir qu'Asturies ye un nome en plural, o al ver un horru en Lleón. Dientro poco, pasará al sentir un ye na cai Uría o al entender qu'un topónimu nun ye un nome propiu, sinón una descripción d'un llugar n'otra llingua. L'escaezu, l'engañu, sigue.

Nun soi quien a esborriar la semeya d'esa otra Asturies fuera d'Asturies de la mio tiesta. D'un mou retorcigañáu paez que m'encaxa, que tien xacíu. Sí, claro, agora lo entiendo... nun allorié, tien que ser verdá: hai otres Asturies paraleles n'otros universos ximielgos. Siempre les hebo. Namás les podemos ver en semeyes o sentir nos cuentos, pero tán ehí, faciendo otros filandones, baillando otres Dances Primes y afuracando otros montes. Nun valtien los sos horros... Puen falar la so fala...

Alcuérdense de quién son (1).

---

(1) Como bien diz el sabiu Pepín de Muñalén: ámense.

O l'asturianu en Maxisteriu o'l bable nes esqueles

La qu'hai agora entamada al rodiu de la Escuela de Maxisteriu de la Universidá d'Uviéu ye parte de la llucha más importante del movimientu polos derechos llingüísticos n'Asturies dende hai munchos años. Non, nun un desaxero. Ye'l cruceru onde se topen munchos de los caminos históricos d'esti procesu y el resultáu -que pue ser un reblagón positivu o un bastiazu mortal- va ser decisivu a tolos niveles sociales, políticos y llegales. Razónolo:

I

Alcordámonos arguyosos tovía de la primer reivindicación de Conceyu Bable nos 70: Bable nes escueles. Nun la escoyeron al debalu. La fras sigue teniendo la mesma fuercia güei, ye igual de xusta y caltién el poder d'atropar a abondos seutores sociales. Ye fácil entender por qué: toos pescanciamos la importancia de la educación nún procesu de cambéu social hacia la igualdá y la xusticia. Sabemos que ye igual a frayar la diglosia y devolvé-y el prestixu social a una llingua que quixeron arrequexar al llar y a la tenada, ye curiar a les nueves xeneraciones d'Asturies nel conocimientu y nel respetu pa cola llingua que da nome a los nuestros árboles y a los nuestros vezos.

Una sociedá que ye quien a conocese a si mesma nun tien vergoña de lo que ye.

_______________________

Camentamos tamién -les más veces, de mou non consciente- que, nuna sociedá onde'l procesu de tresmisión de la cultura, del conocimientu y los valores (poro, de socialización), ta enzarráu nes instituciones escolares, el poder dominante na sociedá va tar enfotáu en controlar dafechu esi sistema y convertilu nun aperiu d'adoctrinación. Nun hai currículum escolar inocente, toos tresmiten una visión de la sociedá, del ser humanu y de la so historia, que llenda y apura la vida de tolos neños y neñes qu'encadarmen el so conocimientu coles blimes d'eses "verdaes". Na nuestra dómina, los roles de conducta humana -de consumu, de reflexón/pasividá, sexualidá, historia, etc.- apréndense per aciu de los medios de comunicación y, sobre manera, de les escueles. Ye por esto que'l sistema educativu ye siempre'l noyu de les griesques polítiques. Considérase que'l colexu ye la fábrica de ciudadanos del futuru.

Sicasí, toa ferramienta pue emplegase pa lo que quiera la mano que la garra. El nacionalcatolicismu dixebraba a les rapacines (pa coser) de los rapacinos (pa estudiar); la L.O.E. quier educar na igualdá total d'homes y muyeres. El nacionalcatolicismu aprendía Formación del Espíritu Nacional; los llibros de Conocimientu del Mediu n'Asturies anguaño nun dicen nin una lletra de la llingua asturiana. La diglosia, poro, nun ye un fechu qu'apaeza al debalu, ye consciente y dirixíu. Surde de les escueles y universidaes qu'esparden la idea d'una fala de cultura (obligatoria) escontra otres fales d'incultura (torgaes).

La escuela pue ser un ámbitu esclavizador, pero tamién lliberador. Sí, un sitiu onde'l ser humanu pueda adeprender a usar ferramientes d'independencia mental, de crítica hacia la realidá y d'averamientu reflexivu y lliberador a la bayura del conocimientu. Los movimientos sociales y el puxu del racionalismu científicu fixeron qu'en munches sociedaes yá nun esista un currículu que tea arrémente escontra la igualdá y los derechos humanos. Con too y con ello, agüeyar el currículu tapecíu -la educación somorguiada embaxo'l currículu oficial- fai rescamplar lo ruino d'esta voluntá.

_______________________

Bien llueu, y gracies el puxu de la sociedá asturiano, algamáronse n'Asturies los primeros finxos na defensa del derechu humanu básicu a educase na fala materna: en 1981, l'Estatutu d'Autonomía diz que ha promovese l'espardimientu del bable na enseñanza, mirando pola voluntariedá y les variantes; en 1984 la llingua asturiana entra nel sistema educativu y, pasu ente pasu, entamen a ser más y más les escueles y institutos qu'ufierten la materia. L'Academia de la Llingua Asturiana ocúpase de formar a los maestros y maestres pero l'oxetivu ye algamar qu'estos tean formaos onde han de tar: na universidá.

Col tiempu y el trabayu d'abonda xente, enxértense les titulaciones d'Especialista y Espertu en Filoloxía Asturiana na Universidá d'Uviéu. Asina, la llingua asturiana algama estatus universitariu y salen a la cai tolos años cientos de maestros d'asturianu formaos na universidá. El cambéu social ye gordu: nel cursu 1995-96, 150 escueles de Primaria n'Asturies ufierten llingua asturiana, hai 145 profesores y 19.737 escolinos matriculaos -poles sos families- voluntariamente. En 1998, la Llei d'Usu y Promoción del Asturianu afita que (Capítulu III):

- El Principáu ha garantizar la enseñanza de la llingua asturiana en tolos niveles y graos.

- La materia ye voluntaria pero ha ser impartía dientro del horario escolar y ser considerada como materia integrante del currículu. Pa los que escueyan l'asturianu, el so deprendizaxe o usu nun va poder constituir un obstáculu pa recibir la mesma formación y conocimientos n'igualdá de condiciones que'l restu del alumnáu.

- El Principáu ha establecer les titulaciones necesaries pa impartir la enseñanza del bable/asturiano y el decretu de currículu nos distintos niveles educativos.

- (Capítulu IV, Artículu 17) La Universidá d'Uviéu, a fin de garantizar l'amañosa capacitación del profesoráu necesariu pa la enseñanza del asturianu, va llevar a cabu, a través de los correspondientes departamentos, la formación inicial d'ésti.

Anguaño, l'asturianu ye un área de la educación normal, con currículu oficial desendolcáu y abondos profesionales trabayando nella.

---

II

Lleguemos a 2008. Tenéilo claro, nesi añu, el momentu políticu y social d'Asturies, y la llegada de les reformes pol Plan de Bolonia a la Universidá d'Uviéu, faen pensar a dellos seutores que ye'l tiempu de dar l'hachazu definitivu a la llingua asturiana.

La voluntá final ye torgar toa posibilidá d'oficialidá y l'oxetivu cimeru ye valtiar tolos pegollos llegales que tanto-yos estorben. Deciden dir a fueu a pol Estatutu d'Autonomía, destruyir la Llei de Promoción y Usu del 98, desfacer tola llexislación educativa y torgar la presencia de la llingua na Universidá. Too ello son vares del mesmu paxu, afítense unes n'otres y, pa estrozalu dafechu, tienen que facer un ataque conxuntu.

Vímoslo venir cola reforma pantasma. Fixéronlo, dixéronnoslo. Decatémonos d'ello con tolo que pasó hai poco nel campus del Milán.
Pero... ¿pensástis que foi gordo lo de Filoloxía Asturiana? En comparanza colo que ta pasando al rodiu de Maxisteriu foi una caxigalina.

Los filólogos lluchaben por un títulu oficial que formare con xeitu a los maestros de Llingua Asturiana na Secundaria y, nel intre, tuvieron a piques de quedar dafechu fuera de los estudios universitarios. En xuegu taba la ciencia, el prestixu y el derechu, pero tamién les 4.054 persones que se matriculen en llingua asturiana en Secundaria (datos del cursu 2008-09), una materia discriminada y en competencia con otres optatives -escontra la llei-. 538 persones, namás, en bachilleratu.

Na Educación Primaria, el paisaxe ye otru bien estremau. Nesti añu, 21.748 rapacinos y rapacines estudien voluntariamente llingua asturiana nes escueles de primaria, más de 5 vegaes la cifra de secundaria. La mayoría d'escolinos de Primaria escueyen en llibertá la llingua asturiana, con una xuba del 9% na matriculación durante los últimos 3 cursos y esistiendo cientos de docentes de llingua asturiana integraos dafechu en tolos centros d'Asturies.

Asina y too, paez qu'eses cifres heróiques -pola situación de marxinación oficial de la llingua- manquen abondo y son dalgo a iguar:

1- La situación de los docentes de llingua asturiana en Primaria ye llaceriosa. El Títulu d'Espertu en Filoloxía Asturiana val-yos pa entrar como personal interín nos colexos, pero enxamás tener el mesmu estatus que los sos otros compañeros maestros. Nun son funcionarios nin puen selo, nun  puen dir a los concursos de treslláu nin tener oposiciones.
Esta mesma selmana -casualidaes, ¿eh?- el Tribunal Supremu d'España declara illegales les "plantiyes funcionales" onde'l Principáu enzarra a tol profesoráu d'asturianu. Esto pon a la Conseyería d'Educación nuna situación na que tien que decidir si incluyir a los mayestros nes "plantiyes orgániques" -poro, creyar una especialidá afayadiza nel cuerpu de maestros y maestres, facer la titulación en Maxisteriu y facer oposiciones- o... quitar l'asturianu dafechu del sistema educativu normal.

2- En Filoloxía esistía un equipu direutivu y un importante cuerpu del profesoráu favoratible -en xeneral- al estudiu de la llingua asturiana, y asina y too hebo los problemes qu'hebo.
Pero Maxisteriu ye otru mundu. En Filoloxia había un F. de Castro, en Maxisteriu hai venti como él. L'Equipu Directivu ye públicamente negativu pa cola llingua asturiana (asina-yos lo dixo la direutora a los dos candidatos Gotor y Paz Andrés nes pasaes eleiciones al rectoráu) y esiste un ultraconservadurismu que pinga a cuentu risa per tola ferruñosa cadarma organizativa de la Escuela.  Anguaño, les dos asignatures optatives de llingua asturiana que se dan nel centru tán dientro de la especialidá de Llingua Estranxera (!!!) -tolos maestros y maestres qu'estudien n'Asturies nes especialidaes de Primaria, Ed. Musical, Ed. Física, Infantil y Especial tienen que les escoyer como asignatures de llibre configuración, como lo fadría unu de Químiques- y son marxinaes y arrequexaes activamente -la mayoría d'estudiantes nun saben nin qu'esisten y dellos años nun apaecieron n'internet-. Nengún estudiante de Maxisteriu sabe de manera oficial de la posibilidá de formase, dientro la Universidá d'Uviéu, como maestru de llingua asturiana.

Bolonia vióse como la saltadera pela que furar pa camudar dafechu la visión del profesoráu n'Asturies. La esistencia de docentes especialistes ye poco cómoda pa la Conseyería y les autoridaes educatives, a les que-yos presta más un profesoráu xeneralista que poder mover de puestu ensin problemes d'especialidá. Nun importa que'l profesor de música nun sepa música, o que'l profesor d'inglés nun sepa inglés. Nun importa la educación, sinón que'l puestu tea cubiertu fácil y rápido. Por estes razones, la direición de Maxisteriu propunxo unes especialidaes -menciones, en xíriga Bolonia- onde nun esistíen especialidaes y onde l'asturianu desapaecía dafechu. La Xunta de la Escuela convocóse a traición, ensin avisar a naide, y sicasí refugó'l plan de la direición por una bultable mayoría (anque la direición nun dimitió, como fixeron tolos demás Decanos y Direutores cuando-yos pasó lo mesmo), lo que foi un triunfu pa los intereses del profesoráu de llingua asturiana.

De toes maneres, cuido que nun se ta pescanciando bien el motivu d'esta derrota. Profesores, estudiantes y organizaciones sociales como la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana trabayaron abondo por ello y la concentración civil del asturianismu el día de la Xunta foi vital pa que s'oyera la voz del asturianu dientro la Univesidá y torgar l'ataque, pero en realidá quienes votaron non dientro la Escuela nun pensaben nel asturianu, sinón n'esbarrumbar el plan de la direición pa meter, nel futuru, les especialidaes tradicionales (Llingües estranxeres, infantil, musical, educación física y especial).

Eses son les especialidaes que se van aprobar, sí o sí, na prósima Xunta d'Escuela. La llingua asturiana nun ta ente elles, magar que tola llexislación -una llexislación que quieren esborriar pa siempre- lo mande.

---

III

Ye dalgo poco conocío qu'en 2011 entra'l plan de Bolonia y que los Títulos Propios de la Universidá d'Uviéu van desapaecer. Esto ye, el títulu qu'anguaño forma a los maestros de llingua asturiana va morrer en 2011. Si nun se creya una nueva titulación oficial, nun pue esistir la especialidá -lo qu'hai anguaño yá ye illegal- y poro, nun pue esistir la materia. Si nun se fai la mención d'Asturianu en Maxisteriu... la llingua asturiana va desapaecer del sistema educativu, con tolo qu'eso va suponer a nivel llegal y social. Ye, ensin duldes, l'ataque direutu más grave a la llingua asturiana de tola historia.

El trabayu de tol movimientu polos derechos llingüísticos n'Asturies tien que ser agora, como nunca, fuerte y xunitariu. Hai que puxar dende'l derechu llegal y políticu, na Conseyería y nel Principáu; hai que puxar dende los sindicatos -ye dalgo que afeuta a tol profesoráu d'Asturies-; hai que puxar nel Rectoráu y dende la Universidá d'Uviéu a tolos niveles (Escuela de Maxisteriu, departamentos de la Facultá de Ciencies de la Educación, departamentos de Filoloxía, etc.) y consiguir compromisos reales pa cola nueva titulación.

Sobre manera, tenemos que puxar nós, toos y toes. Siéntese -siéntome- munches veces dicir que ye una pena que les manifestaciones se convirtieren en vezu, en rutina. La verdá ye que 20.000 persones pasiando per San Bable ye perguapo como símbolu.

Pero 5.000 o 1.000 persones delantre Maxisteriu el día de la prósima Xunta d'Escuela nun ye simbólico. Ye la posibilidá de camudar el nuestru compromisu diariu n'aición real, ye la oportunidá de resistir activamente a un ataque sangrín de los seutores ideolóxicos más agresivos pa cola nuestra cultura. Y facelo en nome de tola llucha del movimientu llingüísticu dende Conceyu Bable hasta güei, de los 22.000 guaḥes qu'estudien asturianu voluntariamente tando como tán les coses, de la xente que trabayó estos 30 años por estudiar, prestixar y esparder la nuestra fala, en nome del futuru que queremos p'Asturies. Ye dalgo que sí pue camudar les coses.

Hai lo facer y hai que tar.

Campanines de Konevitsa

I

De siempre, pienso que les melodíes más perfeutes son les de la música popular. Cuido que poetes y novelistes tienen de sentir dalgo paecío en lleendo los poemes épicos griegos -fíos del movimientu de mil llingües- o les lletres anónimes de tantes tonaes asturianes. La fuercia qu'hai nesos versos, neses histories y simboloxíes, ta penriba de prexuicios, formes, téuniques y cadarmes estétiques: ye un puxu telúricu, perfeutu, universal y superhumanu. Naide nun ye'l so autor, el cantar ye de toos y toes los que lu canten. El son viaxa pelos sieglos de fala en fala, de llárima en llárima y, col tiempu, la fonte orixinal escaezse dafechu, la forma camuda y lo que nun ye importante ráspiase, forgáxase talamente como l'agua'l ríu allisa regodones y goños pa dexar nellos, desnuda, la so esencia.  D'esta miente, el xuegu de notes y silenciu que mos llegó tresporta abondo de les almes que lu fixeron alitar, trai'l megollu de toa una cultura. La melodía que sintieron tantes oreyes y corazones ye yá perfeuta, nella nun sobra nin falta nada. Ye'l son perpuru d'un pensamientu, d'un sentimientu espetáu nel coral mesmu de lo que somos.

 Konevitsan Kirkonkellot
(Kantele: Mitsuko Sato)

"Les campanes de Konevitsa" ye un cantar de señardá. Nel sonar máxicu del kantele suomi -un instrumentu ente la cítara y el gu zheng chinu, creyáu pol primer home del mundu na épica finlandesa- ye fácil sentir el pesu d'esa tristura de plomu, de la pantasma de l'ausencia, del orbayu que cala hasta'l güesu. Nun ye casualidá.

Nun se sabe cuantu tiempu tien esta melodía, magar que dellos musicólogos l'alluguen cuantayá en tierres d'Ingria. El so ritmu y mou falen de raíces de vieyo, pero tamién se-y conoz della tonalidá moderna. Sábese que lleva sieglos peles viesques y llagos de Finlandia y de Karelia, pero non cuánto camudó nin ónde nació. Lo que sí saben tolos fineses ye que foi'l son que cantaben les campanes del Templu de Konevitsa, fechu n'Alta Edá Media pa convertir a los paganos karelianos al cristianismu y, col tiempu, convertíu en símbolu nacional.

A lo que paez, J. R. R. Tolkien, gran estudiosu del poema épicu finés -el Kalevala-, fexo a los sos elfos colos llinguaxes, cultura y carauterístiques etnolóxiques de los pueblos finlandeses. Si ye verdá, ensin un res de dulda la cañamina élfica atopóla en Karelia. El país, llende de la historia de sangre, conquistes y reconquistes ente Finlandia y Rusia, ye ún de los pocos requexos naturales y ensin industrializar que queden n'Europa y, magar la so fuerte identidá -tan fuerte como l'averamientu que siente hacia'l suañu de la Vieya Finlandia- Karelia sigue dixebrada anguaño y abonda parte d'ella tovía ye rusa. Les pallabres sobren pa falar de los sos paisaxes y xentes, porque la tradición musical popular ye, otra vez, el meyor averamientu al ciernu del país.

1940 foi l'últimu añu nel que'l Templu de Konevitsa foi finlandés. Na Guerra d'Iviernu de Finlandia escontra Rusia, los monxos del templu cruzaron el llagu Ladoga p'abellugase en terrén finés, marchando con toles reliquies y ayalgues que fueron quién a atropar. Sicasí, nun tuvieron tiempu pa carretar con ellos les campanes sagraes de Konevitsa, qu'acabaron confiscaes polos rusos y en tierra non-finlandesa. El so son señardosu -seya ingriu, karelianu o finés- afuxe tolos díes dende l'otru llau les agües contra la patria... naguando por volver.

Nos 70, el grupu de jazz/prog Piirpauke fízose perfamosu n'escandinavia con una igua mui a lo Chick Corea del tema pero, sicasí, a mi préstame muncho más la fondura orixinal de les versiones tradicionales con kantele (equí otra bona versión) o, pola so escuridá, la que vien darréu:

II

El vientón y les nubes prietes del alborecer d'esti sábadu 24 de xineru n'Asturies ponen les imáxenes. Sentenced la igua musical:

Sentenced - Konevitsan Kirkonkellot

Del discu 'The Cold White Light' (2002)

Si yes china o chinu, deséote un prestosu y afayadizu añu 4706. Si non, pésame. Sigue p'alantre'l 2009 y, anque paeza mentira, Asturies sigue perdiendo territoriu. Pierde'l puertu de Somiedu, tantu terrén como los conceyos de Muros o Noreña, por aciu d'una sentencia del Tribunal Supremu d'España afitada en documentos de llendes de 1785.

Nun sólo pierde territoriu'l conceyu, sinón tamién el Parque Natural de Somiedu (poro, esa fastera dexa de tar protexía). Y cuidáu, qu'esto nun finó. L'ayuntamientu de Cabrillanes, Lleón, pide agora otres 674 hectárees: 4 veces lo yá perdío.

Y naide nun fala, naide nun diz un res. Nun importa. "Ye monte".

Pero, ay, les coses quédennos abondo más clares cuando sentimos les pallabres del alcalde del conceyu (PSOE): nel añu 1999 aporta a la Casa Conceyu una solicitú pa instalar una esplotación minera na fastera de la que falamos. La Casa Conceyu refúgala. Darréu, de siguío, l'ayuntamientu lleonés entama'l "procesu" xudicial pa pidir el terrén.

Y naide nun diz nada.
   

Marcharán colos teitos, y siguirá'l silenciu. Retumbái, campanines de Somiedu...

Nel Estáu d'ensin Derechu

- ¿Ratifica su declaración previa?
- Sí, ratifícola.
- ¿Cómo?
- Sí, ratifícola.
- Señoría, protesto. No entiendo el idioma del acusado.
- (Xueza Murillo): El bable no es ningún idioma oficial, así que hable usted en castellano. No existe el derecho a hablar en la lengua que a uno le dé la gana.

---

UNESCO: Declaración Universal de los Derechos Llingüísticos

Artículu 10:

1. Toles comunidaes llingüístiques tienen los mesmos derechos.


2. Esta Declaración refuga la discriminación escontra les comunidaes llingüístiques, bien surda del so grau de soberanía política, la so situación definida en términos sociales, económicos o otros, el grau nel que los sos llinguaxes tean normalizaos, actualizaos o modernizaos, o cualquier otru criteriu.

Artículu 11:

Toles comunidaes llingüístiques tienen derechu a emplegar toles ferramientes de torna dende y a otres llingües, pa garantizar l'exerciciu de los derechos conteníos nesta Declaración.

Artículu 20:

1. Toles persones tienen el derechu a usar la llingua falada históricamente nel so territoriu, de fala o per escrito, nos Tribunales de Xusticia allugaos nesi territoriu. Los Tribunales de Xusticia han d'usar les llingues falaes dientro'l so territoriu y, si per aciu del sistema xurídicu propiu del estáu, el casu siguiere n'otros territorios, l'usu de la llingua orixinal ha caltenese.

2. Toles persones tienen el derechu, en tolos casos, a ser xulgaos nel llinguaxe qu'entiendan, y puen falar y usar los servicios d'un intérprete de baldre.

---

"Nun esiste'l drechu a falar na llingua qu'a unu-y pete"... Dizlo una maxistrada de l'Audiencia Nacional Española al entamu de 2009. Y lo murnio ye que sí esiste.

Declaraciones de derechos humanos, "Nun matarás", Fraternidá y Igualdá:  promeses de la razón ilustrada que anguaño son bilordios de fumu y papel moyao en sangre.

Quiero xusticia dafechu: quiero exercer el mio derechu a que me xulguen, me condenen y me metan presu na mio fala. O a que me dexen llibre pa facer el bien o el mal n'asturianu, pa que me vuelvan a xulgar, pa bien y pa mal, poles pallabres que dixo la mio llingua.

... Eppur si muove.

L'Aeronauta (Ser quien o nun ser quien, esa ye la cuestión)

BOARDS OF CANADA - Dayvan Cowboy Del discu 'The Campfire Headphase' (2005)

Nun podemos volar. Nun somos quien. Asina y too, esi verbu añera en nós de guaḥes, ente esnalíos de páxaru y páxines de comic, y dacuando resurde al maxín. Muncha xente suaña davezu qu'esnala y pasa les nueches cola sensación d'ingravitú nel banduyu, un sentimientu nun adeprendíu na so esperiencia diaria pero que pa ellos ye físicu y real. Una amiga contábame con tou detalle cuála yera la so téunica de vuelu en suaños: tenía qu'espurrir los brazos, ponese a forcadielles y esnalar fuertono pa elevase; depués flotaba nel aire como n'agua en caldia.

Los humanos nun creyaron nunca un dios supremu -a la so imaxe y asemeyanza- que nun fuere más qu'ellos y que -poro- nun acabalgara'l vientu. Ensin metenos nos llamorgales de les pseudociencies freudianes, en toles cultures rescampla bien nidio la simboloxía sorrealista del actu: facer lo que nun podemos facer, escapar de les llendes físiques, naguar por ser llibres dafechu; xubir alto y ser a algamar lo que nun podemos algamar; dicir sí cuando l'universu glaya non.

El pesu, nos nuestros costazos, del nun ser a ye'l mesmu que'l del nun ser. El nuestru sistema cognitivu busca equilibriu y si nun ye a aguantar el pesu d'esa negación, vence. Deprímese... El problema ye que la nuestra esperiencia d'a diario ye un enfrentamientu continuu escontra esa muria. Tola nuestra realidá enzárrase nes llendes, vives y diaries, del non y toos podríemos vencer, doblar, teniendo por un pesu enriba. Namás depende d'a cuanta negación mos enfrentemos. Entós, la única xida emocional, el mecanismu automáticu que'l nuestru celebru emplega tolos díes p'aguantar el pesu ye l'imaxinar qu'esi non nun esiste, xugar nel maxín a como seríen les coses si sí fuéremos quien. Suañar con volar.

El rusu Yuri Gagarin nun foi'l primer humanu nel espaciu. Enantes d'él hebo un vaqueru que salió de la atmósfera de la Tierra en globu. Cuando tuvo ehí fuera, nel vacíu, asomóse a la nada... y saltó. 31 kilómetros d'altor. Joseph Kittinger nun abrió'l paracayíes hasta llegar a les primeres nubes y durante los 5 minutos de cayida, viaxó a la mayor velocidá que nengún humanu algamara enxamás por sí mesmu na historia. Ye irónico que lo más que mos podemos averar al vuelu suañáu ye al facer lo contrario de xubir: cayer.

A Kittinger nun-y fizo falta suañar. Gracies al videu, podemos pescanciar dalgo del valor heróicu y la guapura poética del so actu.

Igual que la so música salva l'ambient electrónicu de la magaya de les muzak chill-out, los xeniales Boards of Canada -que nun son de Canadá, sinón d'Alba- camuden la so cayía en vuelu, sálvenlu de la condena de la gravedá y fáenlu surdir darréu como un xinete de los elementos. Dayvan Cowboy ye namás una de les abondes perlles d'un discu pensativu al que paga la pena volver dacuando p'alicar el sanu enfotu na electrónica más ambient y curiosa, de la qu'estos maestros del crescendo y el paisaxismu sonoru son bonos cabezaleros.

Si llegare'l momentu... ¿atreveríemonos a dar el blincu? ¿Seríemos quien a ser? Suaño que sí.

Fíos d'un mesmu dios

Torah - Exodu 23:27/33 (Antiguu Testamentu)

(Yahveh, a Moisés): "Semaré per delantre de ti'l mio terror; enllenaré de llaceries a tolos pueblos a onde aportes; y fadré que tolos tos enemigos fuxan al vete. Mandaré aviéspores delantre de ti pa escorrer al h.ivita, a cananéu y al hitita. Nun los echare de la to presencia nel mesmu añu, nun seya que quedare erma la tierra y espoxiguen les alimañes del campu. Echarélos de la to vista poco a poco, hasta que tu te multipliques y te faigas el amu de la tierra. Y llantaré les llendes dende mar de Suf hasta'l mar de los filisteos, y dende'l desiertu al Ríu, pos voi entregate a los habitantes del país pa que tu los eches de la to presencia. Nun faigas pautu con ellos nin con los sos dioses. Nun van habitar na to tierra, pos dando cultu a los sos dioses, cayeríes nuna trampa."

Al Qu'ran - Sura II - 186/192

"Lluchái en nome de Dios escontra los que vos faigan la guerra. Pero nun faigais inxusticia atacándolos primero, pos Dios nun ama a los inxustos.
Matáilos onde quiera que los atopéis y echáilos d'onde ellos vos echaran. La tentación de la idolatría ye peor que la masacre na guerra. Nun lluchéis con ellos xunto al oratoriu sagráu, nun ser qu'ellos vos ataquen enantes. Si lo faen, matáilos. Tala ye la recompensa de los infieles."

Torah - Levíticu 26:7 (Antiguu Testamentu)

(Yahveh, al pueblu d'Israel): "Vais persiguir a los vuestros enemigos y ellos cayerán énte'l filu de la vuestra espada. Cinco de vosotros perseguiréis a cien, y cien de vosotros perseguiréis a diez mil. Los vuestros enemigos cayerán col filu de la espada." (...) "Pero si nun m'obececéis y cumplís esti mandamientu, si refugáis los mios mandaos y normes, nun faciendo casu de tolos mios mandamientos y frañendo la nuestra alianza, tamién yo fairé lo mesmo con vós: traerévos el terror, la tisis y les fiebres pa que vos quemen los güeyos y vos abrasen l'alma."

Al Qu'ran - Sura IX -  29/30

"Destruyíi a los que nun creyen en Dios nin nel Últimu Día, a los que nun facen casu de les normes que'l Dios y el so Apóstol vos dieron y a aquellos Pueblos d'El Llibru que nun son fieles de la Verdadera Creyencia. Facéi-yos la guerra hasta que paguen el Tributu, a toos dafechu, anque tean humildaos.
Los Xudíos dicen: Esdrás ye'l fíu de Dios. Los Cristianos dicen: El Mesías ye'l fíu de Dios. Tales son les pallabres de les sos boques, y al deciles aseméyense a los infieles d'otros tiempos. ¡Que Dios los destruya! ¡Enllenos tán de bilordios!"

---

Nengún ser humanu racional pue xustificar les fediondes y interminables masacres en Palestina y Israel, l'arrequexamientu y esterminiu inhumanu d'otros pueblos en nome de tierra, patria, llendes, raza o relixón. Sicasí, ye costume yá'l dir a la gueta d'esplicaciones -racionalizaciones- d'estes miseries nos fechos políticos, con vergoñosa data y seña, del últimu sieglu. Güeyu por güeyu. Alderícase sobre ratos, y talamente paez que nun se quier ver el cuelebrón xigantescu sentáu delantre les nuestres ñaples na metá'l cuartu, el monstruu qu'afala'l ríu de sangre y odiu dende hai más de mil años.

Pallabres sagraes, creyíes dafechu, repetíes tolos díes, espetaes nel megoyu de sociedaes enteres. Cultures afitaes dende hai milenios sobre'l pilpayu de la irracionalidá, del fanatismu, del apoxéu de la fe ciega y l'odiu al vecín. Sociedaes que tovía viven somorguiaes na edá media de los tiranos del alma y los fanáticos del non-conocimientu, que medraron tando adoctrinaes durante sieglos nún odiu mutuu. Un odiu sagráu.

Son pueblos elexíos -pol mesmu dios- pa esterminase dafechu los unos a los otros. Afalar la fe, defender el creyer a ciegues escontra'l conocer, ye facer una virtú del nun pensar. Los que prediquen la irracionalidá y la eleven a los altares divinos son esclavistes inteleutuales que caltienen a la humanidá secuestrada na fantasía y nel sinsentíu. Ye un comportamientu primitivu, tribal: el tótem/dios de la tribu protéxela y destrúye a la tribu enemiga. La casta d'esclavistes inteleutuales -los chamanes- envizca'l pueblu, en nome del tótem, pa cumplir los sos deseos.

Tiénenlo escrito nos sos llibros sagraos: la gloriosa fin del mundu ye al traviés del fueu. Esta ye una guerra que nun finará enxamás na paz, el destín ye la destrucción mutua. La única solución ye, poro, lliberar al home de la esclavitú del alma, frayar les podrielles que lu marren a vieyes aliances sangrines con seres imaxinarios y facer una virtú del conocimientu.

Matar los dioses.

---

"Llucho pa, en morriendo, xubir al cielu como un mártir y que Dios m'acueya. La nuestra llucha ye anguaño escontra los americanos." -  Osama Bin Laden.

"Yo toi cumpliendo una misión de Dios. Dios díxome: "Á George, has dir y lluchar escontra los terroristes d'Afganistán". Y fícilo. Depués, Dios díxome: "Á George, has dir a finar cola tiranía n'Irak". Y fícilo. Y agora siento otra vez les pallabres de Dios que me vienen y me dicen: "Has da-yos a los palestinos el so estáu y a los israelinos la so seguridá, y algamar la paz nel Oriente Mediu". Y en nome de Dios voi facelo." - George W. Bush

L'últimu llobu

Los golores y los colores de les fontes, de los castañeos, de les vegues y cordales, son la cañamina cultural d'un pueblu que vive miles d'años siendo parte de la ñatura virxe que lu arrodia y lu aña. Como tolos demás seres vivos qu'hai nella, l'humanu medra albentestate nuna llucha xabaz pola sobrevivencia, esgatuñando a diario la so tierra pa sacar l'alimentu, curiando animales pa vivir otru día y discurriendo pa facer un ñeru más afayadizu.

Nesti mundu, la ñatura tien voluntá y l'home encadarma la so cultura mirando pal cielu, esperando, pos ye'l cielu'l que da y el que quita. Les fontes y los castañeos garren vida -ánima- y les viesques enllénense de voces animistes que falen tol saber d'esi pueblu. Nesti mundu, el mal nun ye dalgo astrauto, relativo o relixoso, sinón que tien nome propiu y apaez tolos díes. Esi mal ye'l granizu que fraya les guindales, la xelada que quema les llechugues y la h.uina que mata les pites. El mal ye'l cazador que vien, ente solombres, al ñeru del home y que, esfamiáu, -y roba lo poco qu'esti foi quién a atropar con sufrimientu, asesinando'l so trabayu y marchando con él pa siempre. Ye la inxusticia ñatural pa cola xera abegosa del home por sobrevivir.
Dende hai mil años, el mieu primitivu que s'escuende nes solombres de los castañeos más fondos d'Asturies, que se siente al caleyar pel carreru de les fontes más llonxanes, tien el soníu del aullíu del llobu.

La ñatura ye un círculu y l'home ye'l llobu del llobu. Prénde-y fueu a les viesques pa facer güertes (o ocalitales) y quema'l mesmu cielu con tal de vender electricidá. Nún añu 2009 (cuasi) nel que l'industrialismu yá ye'l corón caberu de la ñatura asturiano, paezme un milagru máxicu'l ser quién a sentir, tovía, esi soníu pelos nuestros cordales. Ye l'ixuxú d'un dios pervieyu y xabaz que, dende'l picu'l monte que vemos tán cercanu, ruempe'l ruíu del ParquePrin, calla les voces d'Operación Triunfo y cala'l motor de les escavadores. Un glayíu murniu que surde dende'l fondu de la nuestra memoria, que mos trai histories de los nuestros mayores y mos alvierte del destín del camín pel que vamos.

L'antigua engarrada a muerte sigue. Na casa'l ganaderu, la pantasma del llobu nun ye'l símbolu de la ñatura d'Asturies qu'equí agüeyo, sinón el sangre de les oveyes, fame y miseria, mal puro qu'aporta a traición, y l'estáu modernu ha metese a lluchar tamién na vieya guerra. Esti 23 d'avientu, nel Monsacro (La Madalena) un exércitu oficial salió a comprobar si yera verdá lo que dicíen los vecinos: qu'había pantasmes con forma de llobu nel monte. Habíalos, atopáronlos y a dos -una fema y un machu de 2-3 años- matáronlos. Dellos escaparon.

L'últimu llobu del Cuera -cordal que nun ye más qu'un cachín del continuum de cordales calizos que va dende Andara y Cornión hasta'l mar y el corazón d'Asturies- foi una fema de les más grandes que se vieran nel país. El so finar foi celebráu polos ganaderos como la fin d'un asediu pervieyu, d'un mal eternu. El so asesín -contratáu pol Principáu- ye, escopeta en mano, l'héroe nos nuestros medios de comunicación.

Pero'l ganaderu y la so casa son tamién parte la ñatura que muerre y desapaez con cada llobu, anque nun lo sepa.

Con ñeve nel Aramo aportó l'avientu de 2008. Llobos nel Monsacro. Embaxo, el fumu blanco de Soto Ribera, alta tensión, polígonu industrial, autopistes, Uviéu... La imaxe ye mui fuerte. Nuna Europa macizada d'asfaltu, el llobu -corazón de les sos lleendes- desapaeció cuasi dafechu. N'Asturies resiste tovía. Y resiste porque l'instintu depredador de dambes especies caltuvo un equilibriu ñatural durante sieglos, porque tovía queden fayeos, brañes, venaos, cabres y aguarones, por que los asturianos d'antiguo respetaron l'Asturies xabaz.

Estos llobos asturianos son l'enemigu caberu del banzáu de Caliao, de la variante del Güerna, de Lada-Velilla, de les térmiques, les incineradores, del urbanismu xabaz y la especulación enerxética depredadora del nuestru paisaxe; del despreciu a la nuestra cultura llariega, a les nuestres tradiciones, a la nuestra historia y al nuestru patrimoniu natural. Son l'enemigu del mal.

El momentu nel que nún valle d'Asturies se sienta'l so aullíu per última vez va ser un finxu históricu terrible. La so muerte, la nuestra.

El Barberu de Texas (Toos vivimos n'América - 1)

Na crítica de la ópera d'hai unes selmanes albidraba qu'unu de los valores más espardíos de mou non consciente pela nuestra sociedá ye la idea de modernidá. El sistema creye que los tiempos cambien, que lo qu'hai güei ye estremao -más evolucionao- de lo qu'hebo ayeri y que, pa entender el pasáu, ye necesario amazcaralu de presente. Poro, yá dende'l post-modernismu, ye normal pensar que'l fechu de camudar radicalmente les circunstancies orixinales de les obres d'arte ye contestualizales -cuando lo que se ta faciendo ye, talamente, decontestualizales- y que ximelgar el puntu de vista hacia la obra ye un actu d'empatía. D'esta miente, piénsase qu'allumar la sala'l muséu ónde ta'l David de Miguel Ánxel con lluces de neón o treslladar una ópera de Rossini -del llugar y l'añu que marca'l llibretu al mundu d'anguaño- pue ayudanos a entender meyor eses obres y a sorrayar les sos carauterístiques contemporánees.

Esto ye un vezu tán espardíu nes artes escéniques que yá ye cuasi dalgo clásico y tradicional. Nun me paez mal, cuido que ye un exerciciu bonu cuando se fai en traza y aprovechando daveres les posibilidaes simbóliques d'esi xuegu. Asina y too, la ópera d'anguaño ta infestada d'ello: güei ye tabú facer una ópera que tea ambientada na dómina orixinal. Cuando lo faen, la direición d'escena suel recibir taches por "poco valiente". Ví más Mozart en discoteques o campos de concentración nazis -ver La Xiblata Máxica por Branagh- que peles gayoleres ciudaes italianes del XVIII. La verdá ye que, cuando la escena surde d'un envís intelixente y hai un verdaderu artista detrás, algámense niveles simbólicos de gran altor (víemos hai poco una impresionante Bohéme llantada nel Mayu del 68) pero lo malo ye que, les más veces, nun pasa del nivel broza. Abonda l'artista escénicu malu que ta mirando más por plasmar al patiu butaques, enchipáu por revirar el conceutu orixinal dafechu pa tar na prensa al otru día -pero que, les más veces, nin siquiera ye quién a algamar nin uno nin otro- y escosa'l direutor d'escena que sabe trabayar n'andecha col verdaderu protagonista de la ópera: la música.

El problema engáfase col llau económicu de la escena. Una escenografía cuesta munches perres -namás les grandes óperes del mundu puen pagar representaciones orixinales- y ye normal qu'un mismu diseñu escénicu tea rulando per teatros del mundu años y años. Como un horru, estes escenografíes son muebles y véndense. Polo tanto tien que cumplir delles condiciones: ser afayadices pa poder encuallales en teatros de tolos tamaños, ser llamadores pa que les quieran mercar, han xugar con imáxenes/conceutos universales que seyan valoratibles culturalmente en cualquier puntu del mundu -p'ampliar mercáu-, etc. Poro, nun ye raro qu'esa intención "contestualizadora" sociocultural de la que falábemos al entamu fine siendo, na realidá, una americanización antroxada. Sí, como tolos imperios d'antaño, Estaos Xuníos d'América ye güei'l contestu cultural común al que toles sociedaes del mundu son llendaes y ye l'escenariu preferíu al que l'arte escénicu modernu emburria'l so trabayu. Pa qu'un mozu de Taiwan, d'Uviéu o de Buenos Aires perciba al Rossini italianu d'hai dos sieglos como dalgo vixente y propio, úsase la cultura americana (el so urbanismu, la so economía, los sos vezos, les sos estayes sociales, la so mitoloxía popular, etc.) como puntu común. La descontestualización de la obra orixinal ye, entós, múltiple: non sólo nel contestu cultural nel que ñaz la obra, sinón del que surde l'observador.

Tala globalización cultural nun esiste como'l conocimientu de toles cultures ente sí, sinón como la sustitución de toles cultures por una d'elles.

La ópera ye, amás de música, historia viva. Nella espéyense les situaciones históriques nacionales (hai un factor nacionaliegu y cultural trescendental pa entender la historia de la ópera), les costumes sociales, el folclore y la cultura de los homes y muyeres de les dómines nes que se ficieron. La so americanización escénica obedez -ta claro- a tendencies económiques y sociolóxiques más fonderes, pero quiero sorrayar que nun ye dalgo raro nos nuestros teatros. Ye la tónica, lo que más se fai. Y esta selmana nel Campoamor nun cantaron el gayasperu Fígaro (la) y el namoráu Lindoro... sinón John Rambo y Elvis Presley. Dígovoslo en serio.

Lo d'esti día nel magnu teatru d'Uviéu foi la risión. En tolos sentíos. La direición escénica de Mariáme Clement enfótase nel llau más cómicu del prestosu llibretu rossiniegu -cómicu dafechu- y xuega cola estética yankee y el llinguaxe humorísticu de les sitcom norteamericanes con abondos gags estramusicales. Equí, Fígaro ye más un personaxe enfiláu de la Tabierna de Moe que'l zorramplu gayoleru que conocemos nes representaciones clásiques, empecipiando unu de los sos dúos xunto al tenor cola mítica musiquina del Casio PT-1; nel segundu actu el Conde d'Almaviva antróxase d'Elvis y fai tolos recitativos cantaos n'italianu con acentu de Texas y los degomanes d'El Rei (pa risión del personal); pero lo que yá nun tragó'l públicu uvieín foi ver a la virxinal Rosina fecha una pendanga y pih.a moza que ye quién a cantar l'inmortal aria "Una voce poco fa" demientres depila les veríes -momentu kitsch como pocos viera- ente glayíos, coloratura y risión xeneral. L'oxetivu de revivir el sen cómicu del llibretu orixinal cumplióse a magüeyu, ye verdá, pero'l conxuntu foi escomanáu. Nun ye que la escenografía fuere demasiao moderna o que nun "teamos preparaos" pa entender el teatru -disfrutamos a esgaya de propuestes abondo más arriesgaes- sinón que'l resultáu foi, precisamente, probe y chambón. Hasta'l puntu de dir escontra la interpretación musical, la partitura y rebaxar l'altor de la composición.

A la fin, la escenógrafa recoyó los primeros xiblíos y espatexos (como un truenu) que yo viera nel Campoamor, saliendo escopetada del escenariu y con un evidente disgustu -pa cola actitú del públicu- del maestru Álvaro Albiach. Esta reaición del públicu mancó muncho nos ámbitos musicales y operísticos d'Asturies -que tán ente la vergoña provinciana y el sofitu- y tovía argayen les consecuencies. Albiach, al mandu de la OSPA, fizo una axeitada y posada interpretación de la partitura pero nun triunfó, quiciabes por poco viva y por nun aprovechar la ocasión pa sacar esa maxa estra qu'apaez nos grandes clásicos.

El Barberu de Sevilla ye una de les mies óperes favorites de siempre, tengo la edición d'EMI con Maria Callas y Tito Gobbi gastada de tanto sentila. El nivel de composición que Rossini amuesa nella ye estratosféricu, d'un talentu infinitu -cada aria ye pimpanuda y toles sos melodíes pasaron, amás, al inconsciente musical coleutivu- y tovía ye una música melguera, allegre y abierta. Trátase d'una de les óperes que yo encamiento como antoxana p'adeprender a disfrutar d'esti arte... pero non nesta interpretación, una de les que menos me prestaron de les que ví. El símbolu de lo que foi la obra ye'l como'l barítonu desapaeció dafechu -nuna ópera que ye un carambelu pal personaxe de Fígaro- y como, per primer vez en tolos Barberos que yo viera, foi'l tenor el que triunfó con esta partitura. Gran interpretación de José Manuel Zapata que trabayó más que curioso nel planu vocal y perbién nel teatral. Bien tamién el baxu y la sopranu Silvia Tro, y tien méritu viendo ónde y como la ficieron cantar.

Rir, rímonos y hebo coses de la escenografía que prestaron enforma, como l'intelixente diseñu cúbicu del escenariu -una caxa que camudaba de forma al xirar en cada escena- pero a un arquetípu operísticu del nivel d'El Barberu de Sevilla unu va queriendo que lu dexen esteláu cola música, non a salir charrando de depilaciones d'ingla o Rambos enfilaos.

Como dicía un espertu a la salida: "¡Ay amigu! ¿qué pienses? Los tiempos cambien..."

Maria Callas fai l'aria "Una voce poco fa"

De cómo un perru nomáu MacGyver y un Pegollu derrotaron a Fernando Lastra

Nun quiero dexar que marche'l solsticiu d'iviernu ensin dar dalgunes gracies.

Camín de Cantares
Capítulu 12, 4ª Temporada: Canzana, Llaviana

Ricardo de Canzana ye meyor que tu y que yo. Polo menos por cuatro razones:

1 - Fexo un zurrón de diseñu con un tubu per onde beber el sidre ensin perder tiempu pa segar la pación.

2 - Tien un perru llamáu MacGyver.

3 - Medró, dende guah.e, con respetu a los fugaos.

4 - Fala un asturianu tan gloriosamente vivu y perfeutu na mesma selmana que Fernando Lastra -nun discursu enllenu de pallabres de muerte- dixo lo de "Non. Xurídicamente non", que nun queda namás que da-y les gracies por esistir a Ricardo y a tolos ricardos del mundu. Él ye'l símbolu arguyosu de la xusticia que-y debemos.

Gracies a Xosé Antón Ambás y a tol so equipu por esti programa que ye como lluz na escuridá, un actu de dignidá y de respetu p'Asturies y la so cultura tradicional na metada d'unos medios de comunicación ermos. 

Gracies a Softastur pol vuestru trabayu valiente p'asegurar qu'estes pallabres de nueso tengan futuru modernu, teunolóxicu y llibre. Merecéislo.

Alma de Fierro

- Xuan Bello:  Un asturiano falante, ¿nun tien los mesmos derechos qu'un castellano falante?

- Fernando Lastra: Non. Xurídicamente non.

- Xuan Bello:  ¿Quier dicir que mio buela, que namás fala asturiano, tien menos derechos que dalquién que fale castellano?

- Fernando Lastra: Non. Tien los mesmos derechos. Lo que pasa ye que cuando fale cola alministración necesariamente tendrá que falar en castellano. ¿Ye eso una merma de los sos derechos? Ye un condicionante. Simplemente tien que falar en castellano.

  - Xuan Bello:  ¿Y si nun puede?

 - Fernando Lastra: Tien que poder.

>>Les Noticies, 18 d'avientu de 2008 

---

Nun hai pallabres en nenguna llingua pa nomar el noxu que me dan les d'esta entrevista y el pensamientu fascista, mafiosu y tiranu que personifica nella Lastra. Poro, nun sentíu nietzscheanu, agradézco-yles.

Al Gore fizo famosa la metáfora del comportamientu humanu como esperimentu de temperatura con anfibios: si metes a una xaronca nuna pota con agua a 20 ºC y vas arroxandola poco a poco nel llar, caleciéndola sele que sele hasta qu'algama los 110 ºC, la rana nun se decata del cambéu de temperatura y nun fai un res por salir d'un blincu. Muerre. Sicasí, si metes a la mesma xaronca nuna pota ferviendo a 110 ºC, blincará automático y saldrá escopetada pa sobrevivir.

A nós metiéronnos na pota cuantayá.

Pa Lastra los mandaos del Conceyu d'Europa -nel que ta'l Tribunal Européu de los Derechos Humanos- son opiniones; los derechos civiles son conflictivos si se reconocen; les Lleis deben aplicase con más o menos intensidá; el reconocimientu xurídicu de derechos de facto ye violencia y atenta contra la dignidá de les persones...

Cuando Xuan Bello saca l'exemplu de la so buela y Lastra retruca... máncame físicamente no más fondo del mio ser. Énte esa rempuesta yo tamién veo a la mio güela -que tampoco nun faló nin fala castellanu-, les engarradielles bablistes de tolos díes desapaecen dafechu y pescancio nidio'l deber que tengo pa con ella y con tolo qu'ella encarna. Rescampla'l verdaderu oxetivu cimeru de la vida.

Les relixones orientales afitaron el conceutu de karma y creyen nún equilibriu universal, nuna xusticia cósmica na que too vuelve y too s'equilibra. Nesti sistema, la enerxía nin se creya nin se destruye -tresfórmase- y l'universu véngase a sí mesmu, pa bien y pa mal. Dexáime que nun tenga enfotu nesi karma cósmicu y que faiga tolo que seya quién pa convertime nél tolos díes.

El dolor cabruña'l corte de los nuestros sentíos, les señales na pelleya recuérdennos d'ónde vinimos.

Enxamás nun hai qu'escaecer eses pallabres y como piensa esti paisanu. Guardáiles nes coraes, facéi d'elles fierro y cabruñáilo.