LØV - Artax

Un cantar d'iviernu...

Ex Nihilo

Pa entender el mundu, fitemos los sos cimientos en conceutos suxetivos —antropocéntricos y, nel nuestru casu, occidentales—, que, esplicándolu dafechu, papemos a ciegues. Miramos al so traviés y yá nun los vemos nin los cuestionamos. Unu d'ellos ye'l principiu de causalidá: como nosotros tenemos intención, dámos-yla al restu de fechos continxentes del universu. Asina, ente dos oxetos ensin conciencia, creamos una xunión —metafísica, porque ye una interpretación determinista del fechu físicu que ta penriba de lo físico— na que too ye causa o efeutu d'una causa. Les coses nun pasen, simplemente, ensin conciencia que xulgue la so relación, sinón que tienen que tener orixe —razón, causa, madre— y un fin nel futuru —efeutu, enfotu, fíu—. D'esti mou, dos átomos nun choquen, sinón qu'unu causa'l movimientu del otru. L'agua nun sólo pinga na nuestra pelleya, sinón que mos mueya. El ser humanu busca'l porqué de les coses, pero escaez que tou porqué ñaz d'él. Al buscalu, créalu. Asina, llega a entrugase cuála ye la causa primera nesta filera de causalidaes (cuando, si dalgo ye lo primero, nun pue tener causa anterior).

Ensin güeyu que ve, nada ye visto. Ensin mitu de causalidá, nada tien causa.

La idea de causalidá ye efeutu d'otru cimientu más fondu y más inconsciente: la conceición llinial del tiempu occidental, na que la historia va siempre hacia alantre. Dambes idees, añeraes nes coraes mesmes de la nuestra ciencia, faenla esbarrumbar cuando mira a lo más pequeño y lo más grande del universu. La Teoría de la Relatividá Especial d'Einstein amuesa que'l caleyar p'alantre nel tiempu ye una sensación suxetiva, que tiempu y espaciu son lo mesmo y que nun hai tiempu universal, sinón "regatos" pelos que l'espaciu resbaria. Ríos nos que la nuestra suxetividá pue viaxar p'alantre y p'atrás, o que puen xelase. Asina mesmo, causa y efeutu nun esisten na estaya cuántica y nin nel caos (que ye la única forma na que esisten los fenómenos: nunca nun tán aisllaos, como quier la física newtoniana, sinón enxertos en millones d'otros fenómenos. La ciencia causal nun pue prever fechos positivos tan normales como los meteorolóxicos).

Estos mitos nun son sólo vezu cultural, hai razones más fonderes escrites nel nuestru organismu. Una manera de decatase d'elles ye entender el fenómenu PHI: Mira los puntinos coloraos d'enriba; son cuatro puntos separtaos, qu'apaecen y desapaecen en distintos tiempos; poco a poco, ceguñen más rápido. Namás hai que camudar el tiempu nesta ecuación pa que'l to celebru cree ehí dalgo nuevo que nun ta ehí, pa que construya una realidá abasada nuna relación ente esos puntinos que, en realidá, nun esiste ensin ti: la perceición d'un oxetu en movimientu. Dende un puntu de vista oxetivu, los cuatro puntinos siguen apaeciendo y desapaeciendo aislladamente nel so sitiu, pero'l to sistema de conocimientu inventa una estructura nueva —una gestalt—que ye, pa ti, verdá dafechu. Muévese.

 Los científicos gestálticos que dieron col PHI atoparon munches más solombres na muria de la cueva platónica. Un bon exemplu nel que rescampla'l nuestru mou d'encadarmar la realidá véolu nel exerciciu d'intentar xunir con cuatro llinies rectes siguíes —ensin alzar enxamás el llápiz de la fueya— los nueve puntos del cuadráu que tienes a la mandrecha. Failo, xuega. Intenta xunilos toos con cuatro rectes ensin mirar la solución (1).

Siempre, cuando mires al cielu, a otra persona o a la televisión. Tolo que ves mándase de la mesma lóxica del fenómenu PHI. Nun hai cuadráu dalu. El puntín nun se mueve. Non, nun hai constelaciones, cielu, nin cuyar (2).

La idea de causalidá tenémosla tan dientro como estes estructures gestáltiques, ye una ferramienta evolutiva básica. Tanto, qu'el nuestru sistema de conocimientu nun funciona ensin ella: cuando nun ve la causa —madre— de dalgo, siente un desequlibriu fonderu y dolorosu que-y pruye iguar pa pervivir. Esi desequilibriu esplica la relixón y la ciencia, l'animismu y la ciencia física. De fechu, son talamente lo mesmo: dende'l principiu, el ser humanu sólo tien un mou de conocer, que pue nomar construcción o destrucción según el contestu.

El que les xeneraciones humanes duren tan poco y el que lo mozo viva cuando lo vieyo muerre fai que tengamos mitos como'l del progresu. En realidá, tola nuestra teunoloxía —que percibimos tan avanzada, sintética, aerodinámica y sofisticada— ye talamente la mesma dende enantes del homo sapiens: quemar coses. Aquel primate antropomorfu qu'empecipió a esfregar rames y paya ente les manes, pa faer el fueu col que tuvo lluz y calor, col que cocinó y mandó sobre enemigos y animales, dió un saltu teunolóxicu qu'entá nun pasemos. Quemando les coses qu'atopemos nel planeta blinquemos de la piedra al bronce y del bronce al fierro. Faciendo fogueres coles coses que pañemos na Tierra tuvimos revoluciones industriales, máquines de vapor, electricidá, aviones y coches. El mesmu instintu dende l'entamu.

Agora sabemos qu'esta zuna, tán esitosa evolutivamente pa la nuestra especie, va matala. Pero nun somos quien a parar. Nun vamos dexar de quemar hasta qu'amburemos la Tierra dafechu, carburu del progresu del nuestru conocimientu. Cuando tea dafechu en caldia, cuando too seyan povises, buscarémos nuevu combustible acullá... o morreremos con ella.

Esti vezu destructor, adautativu y primate, vémoslu non sólo na teunoloxía qu'usamos pa medrar, sinón nel ciernu mesmu del pensamientu científicu. Si-y das a un guaḥe que tea en procesu de descubrir les causes del mundu —5/7 años— un xuguete de mecanismu tapecíu, verás esi instintu apaecer. El pruyimientu primeru ye'l de ximielgalu pa sentir les coses que tien dientro, el d'abrilu como seya, estrapallalu escontra'l suelu pa descubrir los secretos que guarda, les cosiquines de les que ta fechu. Machucar, destruyir y abrir pa conocer. Frayar en milenta cachos y ser quien a axuntalos otra vez. Abrir oricios, castañes, relós.

La máquina más complexa enxamás fecha pola ciencia física ye'l Large Hadron Collider de CERN. Ye un aparatón ablucante, xigantescu, fundíu 175 metros embaxo'l suelu y de 27 quilómetros de circunferencia ente Suiza y Francia. Tolos conocimientos de más altor na Física humana tán nella, dende l'electromagnetismu, a la relatividá especial y la física cuántica. CERN tien los ordenadores más avanzaos, la teunoloxía más nuevo y lo especialistes más péritos trabayando nella. La máquina ta fecha, nin más nin menos, pa dar rempuesta a les entrugues más importantes de la Física anguaño: ¿de qué ta fechu l'universu? ¿qué ye y de qué ta fecha la materia mesmo?

En realidá, el Large Hadron Collider (Gran Colisionador d'Hadrones) ye namás un tubu pel que se llancen, unes escontra otres, partícules de materia a les potencies más violentes que ye quien el ser humanu, pa ver qué pasa. Una máquina fecha pa frañir la materia pa ver qué tien dientro, pa cascala hasta machucala sólo por ver qué enerxíes y que secretos guarda. El Gran Mayu.

Tien la mesma lóxica, la mesma gestalt del guaḥe qu'estrapalla'l coche de xuguete escontra'l suelu y lu fraya pa entender con qué cosiquines ta fechu; la mesma del primate que cabruña piedres pa cutir cáscares y güesos. Y si españa, qu'españe.

Asina, el ser humanu construyó ferramientes pa facer el mundu más afayadizu a la so esistencia. Dalgunos humanos, al velu depués, piensen: "esti mundu ye perafayadizu pa mi, tien sol que me calienta, tien agua que me quita la sede, tien animales que m'alimenten y me visten... ¿quién me lu fizo?". Dicía Douglas Adams qu'eso yera como si un topu mirara pa la so topera embaxo la tierra y pensara: "esti mundu ye perafayadizu pa mi, nun tien lluz que manque los mios güeyos, tien tierra pela que presta furar, tien merucos perllambiones... ¿quién lu fizo asina pa mi?". Estos seres humanos y estos topos, na so curtia vida, nun son a entender que son productos del procesu d'evolución. Ellos nun son causa del universu, sinón efeutu del mesmu.

Y como efeutu de la idea de causalidá, los dioses, lo máxico y lo sobrenatural vienen a tapar los furacos que la ciencia dexa no qu'esplica, a iguar el desequilibriu esistencial. Los dioses de la ñube —y les dances rituales que los seres humanos facíemos pa llamalos— morrieron cuando entendimos los tres estaos del H2O, les presiones de l'atmósfera, los ciclones y los anticiclones. Con too y con ello, el creacionismu ye tovía un mal epidémicu del qu'abondos homes y muyeres tiren pa nun sentir fríu énte la nada de la non-causalidá.

Porque la ciencia mira a los güeyos de la nada: l'universu nun tien causa; la enerxía nin se crea nin se destruye, nin se fai nin se desfai, tresfórmase; el Big Bang ye, lo más seguro, un momentu más nun procesu infinitu de separtación y rexunión de tola materia; l'universu ye cachín pequeñu d'un multiversu infinitu, ensin madre, ensin tiempu, ensin entamu nin fin. Cuando llega a la llende del so conocimientu, la ciencia reconoz la so inorancia y nun inventa seres incognoscibles que la saquen d'esa esmolición esistencial (2).

La lóxica del creyente —el que prefier creer a saber—, del creacionista, ye simple: nun tien postura que dalgo nun tenga causa o entamu, que l'universu surdiere ex nihilo. El ser humanu tien orixe y fin, crea nueves coses y nuevos homes; poro, l'universu mesmu tien que tener madre. Na complexidá sobrehumana del universu, esa ha ser una madre que comparta la idea de causalidá humana, pero que tenga poderes sobrehumanos. Si too tien una causa, un orixe, entós l'universu tien que la tener tamién: un dios.

Asina, el creyente, el creacionista, queda tranquilu. Nun se decata de lo babayo d'esti camientu. Queriendo siguir la llei lóxica —la gestalt inconsciente— de que too tien de tener una causa, inventa dalgo pa da-y sentíu al propiu universu, inventa a dios. Cai nun fenómenu PHI divín. Sicasí, cuando, siguiendo la so llei (que diz que too ha tener una causa), -y entrugues cuála ye la causa y orixe d'esi dios, diráte que dios nun tien causa: dios ye dalgo infinito, ensin madre, ensin tiempu, ensin entamu nin fin. Un ser que tien talamente les mesmes carauterístiques del universu anticreacionista qu'al entamu refugaba (4). 

Yo adico pal abismu y dexo que'l fríu de la nada me xele hasta la cañamina. Pero, si tengo de calentame con fogueres metafísiques, dexáime que prenda'l instintu primitivu y escueya quedame cola versión esotérica d'Aaron Funk aka Venetian Snares, nesti bastiazu de maxa y breakcore que ye Szamár Madár. Parte d'un discu conceutual que sigue l'esnalar d'un palombu peles cais de Budapest (nun ye broma, esi ye'l conceutu l'álbum), el cantar ye quiciás una de les obres más comerciales y menos violentes de tola obra del músicu canadiense, pero exemplifica bien curioso lo que fai en Venetian Snares: cutir les composiciones clásiques d'antaño hasta frayales, ver de qué tán feches, esgaya-yos la so enerxía y reamestar los sos cachinos nun nuevu ser teunolóxicu. Enantes del Gran Españíu que parió esti universu n'espansión, esistió otru universu (Elgar). Pero esa ye otra historia...

Venetian Snares -  Szamár Madár
Del discu  'Rossz csillag alatt született' (2002)

---

(1) Nun hai caxa nin cuadráu, namás 9 puntos separtaos nel planu. Sal fuera de la caxa (la caxa sólo esiste en ti).

(2) O meyor, en ti sólo hai y pue haber cuadraos o puntinos en movimientu: l'únicu mou que tienes de conocer ye esi y l'únicu universu que pues ver ye'l que proyecta'l to mesmu güeyu. En ti sólo pue haber cielos, fechos azules polos dioses o por molécules d'O3.

(3) En teoría. Na práutica, inventa teoríes.

(4) O, pa más risión, inventará un segundu superdios invisible que creara al primer dios invisible.

puntu tape puntu // .tape.

El sentíu musical del avilesín Daniel Romero tien abondo de pintor o d'escultor. Nes sos composiciones y producciones cuasi nun hai melodíes, nin temes o motivos. El pulsu y el ritmu son borrinosos, l'harmonía ye un paisaxe llonxanu y indefiníu. Con too y con ello, ye una música sensible, que trabaya la vista y el tientu con una curiosidá artesana. Siempre n'astrauto, .tape. enguedeya testures, tastia colores, aportando a lo simple al traviés de lo complexo: maximize to minimize. Porque, sí, como tou paisaxe -por quietu que tea, por monótonu que seya- el soníu de puntu tape puntu ye, al microscopiu, complexu y retorcigañáu, estráu de cosiquines.

Pa pintar, Daniel Romero samplea na so casa-estudiu instrumentos folk tradicionales y ruidos del ambiente, buscando timbres orgánicos y vivos a los que-yos amestar los dixitales: l'arcu esfriega les cuerdes, los tucos piquen na madera y la edición sintética avérase más al mosaicu o al collage qu'a la composición. Por too ello, la electrónica que fai en .tape. sentímosla como dalgo humano, non-electrónico. Dalgo qu'alienda.

L'astraición y la falta de narración na so música dexa espaciu al nuestru maxín, fai qu'usemos sensaciones mui primitives pa esfrutar d'unos cantares que, d'esti mou, garren la forma de les alcordances del propiu oyente. Ye una música rara, pa sentir ensin escuchar. L'autor ye mui consciente d'esti envís imaxinativu y nun ye casualidá qu'al primer llargu de .tape. lu llamara "Paintings" o qu'al segundu "Tomavistas"  (un medio-recopilatoriu de rareces), nin que la so llabor como videoDJ domine les sos últimes apaiciones en públicu. Pel camín espublizóse l'escelente "Repainted", nel qu'artistes tán importantes na escena IDM mundial como ISAN, Sora o The Village Orchestra reamestaben "Paintings".

.tape. ye un proyeutu asturianu del que, magar lu conozan per allalantrones na escena (non-tan-underground) de la indietrónica ambiental y glitch, y magar entamara con aquel prestosísimu "Flying over Bañugues", nun vais sentir falar davezu nos medios asturianos. Pa variar. Anque la so forma en direuto pierde muncho d'esa astración mínima de los discos pa camudar en un grupu de post-folk, nun perdáis la ocasión de velos. De momentu, podéis sentir na rede "Paintings", "Tomavistas" y "Repainted" calcando equí, equí y equí.

L'Aeronauta (Ser quien o nun ser quien, esa ye la cuestión)

BOARDS OF CANADA - Dayvan Cowboy Del discu 'The Campfire Headphase' (2005)

Nun podemos volar. Nun somos quien. Asina y too, esi verbu añera en nós de guaḥes, ente esnalíos de páxaru y páxines de comic, y dacuando resurde al maxín. Muncha xente suaña davezu qu'esnala y pasa les nueches cola sensación d'ingravitú nel banduyu, un sentimientu nun adeprendíu na so esperiencia diaria pero que pa ellos ye físicu y real. Una amiga contábame con tou detalle cuála yera la so téunica de vuelu en suaños: tenía qu'espurrir los brazos, ponese a forcadielles y esnalar fuertono pa elevase; depués flotaba nel aire como n'agua en caldia.

Los humanos nun creyaron nunca un dios supremu -a la so imaxe y asemeyanza- que nun fuere más qu'ellos y que -poro- nun acabalgara'l vientu. Ensin metenos nos llamorgales de les pseudociencies freudianes, en toles cultures rescampla bien nidio la simboloxía sorrealista del actu: facer lo que nun podemos facer, escapar de les llendes físiques, naguar por ser llibres dafechu; xubir alto y ser a algamar lo que nun podemos algamar; dicir sí cuando l'universu glaya non.

El pesu, nos nuestros costazos, del nun ser a ye'l mesmu que'l del nun ser. El nuestru sistema cognitivu busca equilibriu y si nun ye a aguantar el pesu d'esa negación, vence. Deprímese... El problema ye que la nuestra esperiencia d'a diario ye un enfrentamientu continuu escontra esa muria. Tola nuestra realidá enzárrase nes llendes, vives y diaries, del non y toos podríemos vencer, doblar, teniendo por un pesu enriba. Namás depende d'a cuanta negación mos enfrentemos. Entós, la única xida emocional, el mecanismu automáticu que'l nuestru celebru emplega tolos díes p'aguantar el pesu ye l'imaxinar qu'esi non nun esiste, xugar nel maxín a como seríen les coses si sí fuéremos quien. Suañar con volar.

El rusu Yuri Gagarin nun foi'l primer humanu nel espaciu. Enantes d'él hebo un vaqueru que salió de la atmósfera de la Tierra en globu. Cuando tuvo ehí fuera, nel vacíu, asomóse a la nada... y saltó. 31 kilómetros d'altor. Joseph Kittinger nun abrió'l paracayíes hasta llegar a les primeres nubes y durante los 5 minutos de cayida, viaxó a la mayor velocidá que nengún humanu algamara enxamás por sí mesmu na historia. Ye irónico que lo más que mos podemos averar al vuelu suañáu ye al facer lo contrario de xubir: cayer.

A Kittinger nun-y fizo falta suañar. Gracies al videu, podemos pescanciar dalgo del valor heróicu y la guapura poética del so actu.

Igual que la so música salva l'ambient electrónicu de la magaya de les muzak chill-out, los xeniales Boards of Canada -que nun son de Canadá, sinón d'Alba- camuden la so cayía en vuelu, sálvenlu de la condena de la gravedá y fáenlu surdir darréu como un xinete de los elementos. Dayvan Cowboy ye namás una de les abondes perlles d'un discu pensativu al que paga la pena volver dacuando p'alicar el sanu enfotu na electrónica más ambient y curiosa, de la qu'estos maestros del crescendo y el paisaxismu sonoru son bonos cabezaleros.

Si llegare'l momentu... ¿atreveríemonos a dar el blincu? ¿Seríemos quien a ser? Suaño que sí.

Björk: un ixuxú dixebriegu dende'l País del Xelu

I

Cuenten les sagues épiques islandeses que, cuando'l noruegu Erik El Roxu tuvo que colar nel añu 982 d'Islandia (El País del Xelu) acusáu d'asesinatu, tiró pa la mar del oeste, ensin saber ónde diba aportar. Al poco, arribó colos sos barcos a tierra nuevo, un nuevu mundu que vivía nes lleendes del so pueblu, pero que pa él yera desconocíu dafechu. Dió-y el prestosu nome de Grænland (El País Verde), camentando en pañar colonos pal so nuevu dominiu, porque la verdá ye que -magar que pel branu espoxigaba la pación peles costes del sur- aquello de verde tenía poco. Xelu blanco y azul hasta l'infinitu, mar prieto y neveros glaciares per fiordos y foces ye lo que más atopó naquél país (cubiertu nel so 81% de xelu tol añu). El Roxu entamó dos castros nel sur, que medraron y resistieron, y pel branu atrevíase a mandar nueves espediciones al norte, al círculu polar, onde a la fin descubrió qu'aquel nuevu mundu de so nun yera suyu nin yera nuevu. Los Inuit de Thule, colos sos dioses, el so conocimientu de la natura y la so fala, taben ellí dende cuantayá.

La fame y les griesques ente les poblaciones inuit y europees finaría colos asentamientos d'El Roxu nos sieglos XIV y XV, pero aquelles costes volveríen a ver dos sieglos depués arribar munchos barcos europeos a la caza la ballena. Veníen d'Alemaña y d'Holanda, y tamién dende les poblaciones balleneres del Mar Cantábricu. Nel sieglu XVIII, los espedicionarios-misioneros de Dinamarca reclamaríen aquello pal so país. Los habitantes de Groenlandia, los inuit, pasaron a ser consideraos "indíxenes" y "xabaces" a convertir al cristianismu, les sos pertenencies y tierres pasaron a ser patrimoniu del Rei de Dinamarca. Groenlandia caltúvose asina, ocupada y esplotada, como una provincia invadida por una potencia colonizadora y con una población ensin derechos, voz o votu, hasta'l sieglu XX. La fala inuit tampoco nun se reconoció y la toponimia sustituyóse por otra nueva en danés. Tovía en 1951 toles decisiones sobre'l país tomábense en Copenhagen, onde los groenlandeses nun teníen representación nenguna.

Pero, como n'otros sitios con historia de colonización asemeyada, el sentimientu nacionaliegu y dixebriegu del pueblu groenlandés nun amenorgó enxamás nesi tiempu.

Anguaño, en Groenlandia viven 56.344 persones. El 88% d'elles son inuit y namás el 12% ye d'orixe europeu y danés. El refugu del país a la so entrada na Xuníon Europea (como provincia danesa) foi masivu dende l'entamu del procesu: en 1973 el 70% de los groenlandeses votaron non nel referéndum y, depués d'una década de llucha y presiones, en 1985 el 53% de los sos habitantes algamaron sacar al País Verde d'Europa (quedando Dinamarca dientro). Un casu únicu nel qu'una provincia autónoma d'un estáu llega a tener tala dixebra alministrativa. Col tiempu, el groenlandés (kalaallisut) fízose cooficial, la toponimia danesa camudóse otra vez pola xenuina y la llucha pol autogobiernu foi algamando finxos nes décades de los 80 y los 90.

Tres 300 años de colonización danesa, el camín hacia la independencia de Groenlandia llegó esta cabera selmana de payares de 2008 al so cumal históricu: aprobóse col 75% el nuevu estatutu d'autonomía que reconoz el derechu al autodetermín del pueblu groendanlés, a la llingua groenlandesa como única oficial y el derechu de la nación a decidir sobre l'usu económicu de la so tierra (de gran bayura en petróleu), les sos llendes, tribunales, policía, etc. La independencia, sicasí, ye tovía un suañu de futuru pa un país amenorgáu na so mocedá -condenada a emigrar pa xorrecer-, dependiente de la sovención danesa na so economía y firíu de muerte nes coraes de la so natura polos efeutos secundarios de les sociedaes industriales de más pal sur.

II

BJÖRK- Declarái la independencia

Del discu 'Volta' (2007)
[subtitulos tornaos al asturianu]

Aquel País del Xelu del que marchó Erik El Roxu ye tovía anguaño un requexu bien afayadizu pa los vieyos dioses, enllenu de lleendes, de xanes de les fontes, trasgos del xelu y xente sensible pa contales y cantales. Una d'eses xanes ye anguaño perfamosa per tol mundu pola so especial música y voz, siempre estrada d'arte esperimental y electrónicu. Vendió millones de discos, influyó a xeneraciones d'artistes, ganó premios a esgaya y pasó a los llibros de música. Yá nun-y tien que demostrar nada a naide. Por eso, ye raro que siga naguando por dir siempre más lloñe cola so creatividá y que lo faiga con una fuercia y valentía ensin comparanza dientro la música comercial d'esta dómina.

Björk Guðmundsdóttir ye consciente de la so posición cabezalera, de vocera. Sabe que ta dientro d'una máquina -d'una industria- capaz de llevar idees a millones d'oreyes y énte esi fechu, en vez de sirvir de sirvienta de la máquina, úsala. Conoz tamién el poder de la música pa llegar al alma de les persones, pa conmover y pa mover mases. Manexa'l conceutu freirianu de concientización: l'actu de tomar conciencia de la realidá camuda la propia conciencia. Una vez tragues la pildorina colorada y caye'l velu de los güeyos, yá nun hai vuelta atrás, camuda la cadarma cognitiva na que construyisti tou'l to mundu, too garra una nueva esplicación, un nuevu sentíu y nun queda otra qu'actuar.

El so videu "Declarái la independencia", dirixíu pol maestru Michel Gondry, ye más que nidiu nestes simboloxíes (1). Nel costazu de Björk y nos de la masa a la que fala, tán les banderes de Kalaallit Nunaat (Groenlandia) y les Islles Feroe. La moza islandesa emplega los filos musicales nos que la industria comercial enriestra los cerebros del pueblu y per ellos, glaya al altu la lleva un mensaxe claru, concisu y valiente. La conciencia y el puxu treslládase pelos filos a los oyíos de la xente, que respuende afayadizo al so ixuxú dixebriegu.

"Declare Independence" espublizóse'l 1 de xineru de 2008. Dende entós el cantar punxo nerviosu non sólo a Dinamarca, sinón a otros munchos gobiernos de tol mundu: cuando la islandesa actuó en Shanghai, el gobiernu chinu alvirtió-y que nun lu cantara. Björk nun solo sí lu cantó, sinón que glayó "Tibet, Tibet: alza la to bandera" en llugar del "higher, higher". De magar lo ficiera, el gobiernu chinu creyaba una llei pola que "cualquier grupu artísticu o individuu que tea o tuviere n'actividaes qu'amenacen la soberanía nacional" o "afale l'odiu étnicu" ta prohibíu dafechu nel país. Cuando lu cantó n'Australia, dedicó-yoslu a la nación aborixe, cuando lu tocó en Serbia, a Kosovo...

La música popular ñaz del sentimientu del pueblu. Enxamás nun hai qu'escaecer esi poder.

---

(1) D'otra miente, a llectura individualista que tien el cantar ye perinteresante tamién. El pronome personal "you" n'inglés pue ser un "tu" o un "vós" n'asturianu: Declara la independencia, refuga'l so combayamientu, fai la to propia bandera y álzala alto.

Fractales

APPARAT - Fractales (I & II)
Del discu 'Walls' (2007)

Cuando, hai un par d'años, un collaciu míu que paez una enciclopedia de música electrónica -y que ye de Pezós, tierra de raigaños tan fondos como los sos valles, ónde'l sieglu XXI enllenó los cordales d'alta tensión y, n'agradecimientu, tarazó la so mocedá y esbarrumbó los sos horros- punxo esti tema d'Apparat nel iPod dixendo que diba prestame porque yera de lo mío, nun sabía hasta que puntu falaba acordies. Téngome por una persona de celebru y oreya abierta y nun ye raro que nel mio CD suenen coses perestremaes. Nomatos como Post-, Thrash, Dodecafonismu, Minimal, -bop, Prog o dub formen parte del mio vocabulariu musical, asina qu'eso de que la xente vea qu'hai tendencies artístiques que trescalen toos esos estilos estremaos y que seyan quién a axuntales al aldu nuna estaya conceutual, de llendes bien definíes namás porque-y presten a una persona, paezme alloriante. Repúname un pocoñín, máncame nel ego melómanu. Pero a la fin, abúltame que sí, que ye posible, reconozo que dalgo tien en común tola música que me presta daveres. Fáigalos un venecianu del sieglu XVII con violes da gamba o un guitarrista metaleru del Göteborg d'anguaño, hai cantares que tienen la cualidá de facer vibrar la nuestra alma como un harmónicu, y otros que non.

Esi respingu físicu que sentimos cuando atopamos una ayalga nuna obra d'arte, ye un misteriu. Ye un misteriu a estudiar pola ciencia, y yelo tamién como parte de la nuestra personalidá. ¿Hasta qué puntu ye dalgo adeprendío culturalmente? ¿Qu'hai d'atávico, d'ontoxenéticamente evolutivo, na combinación d'eses foles de soníu espardíes pel aire? Llibérense endorfines, como cuando los güeyos de la moza a la quies en secretu tropiecen colos tuyos, pero tamién adrenalina, como cuando'l to organismu llucha xabazmente por sobrevivir. Y ye namás qu'un La; 440 herzios; mediu segundu. Güesinos baillando nel oyíu internu pa telegrafiar coses poles que pagó la pena vivir, p'algamar conceutos non algamables pel camín de los llinguaxes o los códigos visuales. Maxín.

El mio padre deprendióme, yá de guah.e, un conocimientu universal y pervieyu, qu'esiste ente los homes antroxáu de milenta filosofíes, ciencies y relixones cuantayá, conocíu n'aldees y en palacios. Atopélu bien definíu na torna que fizo Isaac Newton -divinidá de la ciencia d'anguaño que, sicasí, escribió milenta vegaes más sobre alquimia y metafísica que sobre física- de la Tabla d'esmeralda del Hermetismu, y dende entós ye una fras que sal dacuando de la mio boca como un mantra grandonón pa finar delles charres:

- "Asina lo d'arriba  como lo d'abaxo"

O, nuna torna más lliteral: "Lo que ta embaxo ye como lo que ta enrriba, y lo que ta enriba ye como lo que ta embaxo". Ye curiosa la capacidá que tien la realidá p'asonsañáse a si mesma en tolos niveles de tiempu espaciu, de ser fractal. El guañu nuevu d'una planta tien yá la mesma cadarma básica que tien l'árbol vieyu. L'arbol tien troncu, rames y fueyes, pero caúna de les sos rames va dixebrándose y tien esencialmente la mesma forma del árbol. Ye más, si garres una de les sos fueyes vas ver que tamién tien un tueru pel mediu y ramines con una forma esencialmente asemeyada a la del árbol. Los axones d'una neurona o la forma del rayu cuando fende l'árbol son esencialmente iguales. Los electrones xiren nel átomu talamente como faen los satélites alredor de los planetes, y los planetes alredor de les estrelles, y les estrelles alredor del núcleu de les galaxes... Les matemátiques y la física saben esto bien, nun solo na matemática fractal o la Teoría del Caos, sinón la estadística o la meteoroloxía. El ferre esnala esencialmente igual que la mariposa y l'avión fízose esencialmente cola mesma forma del ferre.

Garrando un pequeñu períodu de tiempu, una muestra, pue predicise un comportamientu mayor. Quiciabes l'horru que cai embaxo en Pezós seya talamente un símbolu harmónicu universal de cómo la esencia d'Asturies vence y esbarrumba. Quiciás, entós, la nuestra vida seya tamién fractal, los nuestros actos tengan un patrón macroscópicu y seyamos esencialmente iguales nos detallinos pequeñinos del nuestru comportamientu que nel conxuntu final de toos ellos. Si esiste esi patrón, cuido que l'arte y la música que mos da'l respingu misteriosu puen ser bones ferramientes pa deteutalu.

Apparat diz que ta "más enfotáu en diseñar soníos que loops" y eso, na electrónica, ye lluchar escontra la mediocridá. Fractales amuesa qu'esta actitú ye verdá, que mira por facer dalgo más que ritmu, que'l soníu tien un sen y una harmonía curiosa. Ye una música onde les melodíes, los loops y los ruíos s'enguedeyen y medren como rames fractales gracies al efeutu del delay y el stereo pa texer un paisaxe pensativu, embebecíu. Nél veo a Glass, a Pärt, a Sigur Rós. Toos nomes qu'igual van apaecer per equí más d'una vez. Y sí, ye de lo mío, seya lo que seya.